Πώς μπορεί ένας άνθρωπος να ζει ήσυχος γνωρίζοντας ότι κάνει κακό σε κάποιον άλλον; Το ίδιο ερώτημα μπορούμε να απευθύνουμε σε εκείνον που κλέβει, σε εκείνον που ...εκμεταλλεύεται, εξαπατά, πουλάει όπλα, ναρκωτικά, σε εκείνον που κάνει bullying, στους πολεμιστές τρομοκρατικών οργανώσεων, στους πολιτικούς, τους managers, αλλά κυρίως σε εμένα και σε εσένα. Όλοι μας, λίγο ή πολύ έχουμε κάνει κακό σε κάποιον άνθρωπο χωρίς αυτό να έχει αλλάξει την ζωή μας.
Ο Albert Bandura κοινωνικός ψυχολόγος και καθηγητής του πανεπιστημίου Stanfordτης Αμερικής βραβεύτηκε πρόσφατα από τον Αμερικανό πρόεδρο Obama με ένα από τα 9 μετάλλια επιστήμης για την προσφορά του στο χώρο της Κοινωνικής Ψυχολογίας.
Στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Ηθική αποδέσμευση, πώς οι άνθρωποι κάνουν κακό και ζουν με αυτό;» ο καθηγητής υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι προκειμένου να πράξουν κάτι που είναι αντίθετο με τις προσωπικές ηθικές αρχές τους, και να διατηρήσουν παράλληλα τον αυτοσεβασμό τους, πρέπει να βρουν τον τρόπο να το δικαιολογήσουν στον εαυτό τους. Αυτό γίνεται μέσω των παρακάτω ψυχοκοινωνικών μηχανισμών που ενεργοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις.
1. Πείθουν τον εαυτό τους ότι η κακή συμπεριφορά τους υπηρετεί κάποιο ανώτερο σκοπό. Έτσι οι απόντες γονείς λένε στον εαυτό τους ότι το παιδί τους θα μεγαλώσει καλύτερα μακριά τους, οι εργοδότες ότι απολύοντας υπαλλήλους θα διαφυλάξουν την εργασία κάποιων άλλων, οι πολιτικοί εφαρμόζουν σκληρούς νόμους προς όφελος της χώρας τους και οι τρομοκράτες εγκληματούν για το όραμα ενός καλύτερου κόσμου.
2. Καθησυχάζονται ρίχνοντας το φταίξιμο στον άλλον. Είναι πάντα πιο εύκολο να τα έχουμε καλά με τον εαυτό μας αποδίδοντας ευθύνες της πράξης μας σε ένα τρίτο πρόσωπο. Η απιστία μεταφράζεται σε έλλειψη ενδιαφέροντος από τον/την σύντροφό μας, η επαγγελματική εκμετάλλευση σε ανικανότητα του συνεργάτη, το εμπόριο ναρκωτικών σε μεγάλη ζήτηση.
3. Πολύ συχνά βλέπουμε και την άρνηση της παραδοχής ότι αυτή η συμπεριφορά έβλαψε ουσιαστικά τον άλλον. Στον άνθρωπο δεν αρέσει να στρεσάρεται. Αντίθετα προκειμένου να τα έχουν καλά με τον ηθικό εαυτό τους, οι απόντες γονείς πείθονται ότι τα παιδιά τους είναι πιο ευτυχισμένα μακριά τους ή ότι η απουσία τους δεν τους είναι σημαντική. Τον ίδιο μηχανισμό χρησιμοποιούν και οι παραγωγοί ταινιών, οι διαφημιστές και η τηλεόραση προβάλλοντας σκηνές βίας σε ανήλικους θεατές, γνωρίζοντας ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει στο μιμητισμό παρόμοιων συμπεριφορών.
4. Αποδίδουν την κακή συμπεριφορά τους στις συνθήκες στις οποίες βρέθηκαν και όχι στις προσωπικές τους επιλογές, ή μειώνουν την ανθρώπινη υπόσταση του θύματός τους. Αυτό το συναντούμε συχνά σε περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης, ρατσισμού κ.α.
Μέχρι πού μπορεί λοιπόν ο άνθρωπος να φτάσει για να διατηρήσει την «αυτοεκτίμησή» του; Πόσοι από εμάς διαστρεβλώνουμε καθημερινά την αλήθεια με αυτό που θα θέλαμε να είναι η αλήθεια; Άραγε αν κοιτάξουμε μέσα μας προσεχτικά, θα μπορέσουμε να διακρίνουμε την λεπτή γραμμή που διαχωρίζει το ψέμα από την πραγματικότητα; Ας αναρωτηθούμε.
Πηγή
